SCADA staat voor Supervisory Control and Data Acquisition. Een SCADA-systeem verzamelt gegevens uit machines en installaties en maakt deze centraal zichtbaar. Operators gebruiken SCADA om industriële processen te bewaken, alarmen te volgen, trends te analyseren en – afhankelijk van de inrichting – processen op supervisieniveau te bedienen.
Een temperatuur loopt op, een pomp stopt of een productielijn wijkt af van de gewenste snelheid. In een industriële omgeving wil je snel begrijpen wat er gebeurt en waar je moet kijken.
Daar helpt SCADA bij. Het systeem verbindt informatie uit het fysieke proces met de mensen die het proces bewaken en verbeteren, maar hoe werkt een SCADA-systeem precies? Wat is het verschil tussen SCADA, PLC en HMI? En welke engineers werken ermee?
Waar staat SCADA voor?
SCADA is de afkorting van Supervisory Control and Data Acquisition.
De naam beschrijft in feite wat het systeem doet. Supervisory Control draait om het bewaken en op hoger niveau bedienen van een proces. Data Acquisition gaat over het verzamelen van gegevens uit dat proces.
SCADA is dus niet één apparaat. Het is een systeem waarin software, communicatie en verschillende onderdelen van de automatisering samenwerken. Denk aan gegevens zoals temperatuur, druk, niveau, snelheid, statusmeldingen en storingen. Deze informatie wordt centraal beschikbaar gemaakt, zodat operators en engineers kunnen zien wat er in een installatie gebeurt.
Hoe werkt een SCADA-systeem?
Een SCADA-systeem begint bij het fysieke proces.
Sensoren meten bijvoorbeeld temperatuur, druk of niveau. Andere componenten registreren of een motor draait of een klep openstaat. Controllers zoals een PLC of RTU verwerken deze signalen en voeren lokale besturingslogica uit.
Vervolgens worden relevante gegevens via een industrieel netwerk beschikbaar gemaakt aan het SCADA-systeem. Daar worden ze verwerkt en weergegeven voor de gebruiker.
Een operator kan bijvoorbeeld zien welke installaties actief zijn, welke waarden worden gemeten en waar een storing optreedt. Ook kunnen trends en historische gegevens worden bekeken. Wanneer het systeem daarvoor is ingericht, kan een operator vanuit SCADA opdrachten of setpoints doorgeven.
De directe besturing blijft in veel installaties bij een PLC, RTU of andere controller. SCADA vormt daarboven de laag waarmee je het grotere proces kunt bewaken en analyseren.
Uit welke onderdelen bestaat een SCADA-systeem?
De precieze opbouw verschilt per installatie. Een SCADA-systeem in een fabriek ziet er anders uit dan een systeem waarmee tientallen gemalen of energie-installaties op afstand worden bewaakt.
Toch komen een aantal onderdelen vaak terug.
Sensoren en actuatoren vormen de verbinding met het fysieke proces. Sensoren leveren meetwaarden. Actuatoren voeren fysieke acties uit, zoals het schakelen van een motor of het openen van een klep.
PLC’s en RTU’s verwerken informatie uit het veld en verzorgen lokale besturingsfuncties.
Het communicatienetwerk zorgt ervoor dat gegevens tussen controllers, apparaten en SCADA kunnen worden uitgewisseld. Hiervoor worden verschillende industriële communicatieprotocollen gebruikt.
De SCADA-software verwerkt en visualiseert de informatie. Hier worden onder andere procesbeelden, alarmen, gebruikersrechten en systeemfuncties ingericht.
Via een HMI of operatorstation krijgt de gebruiker inzicht in het proces. Historische gegevens kunnen daarnaast worden opgeslagen, zodat engineers later kunnen terugkijken naar trends, afwijkingen of de omstandigheden rondom een storing.
Wat kun je met SCADA?
De belangrijkste functie van SCADA is overzicht creëren over een technisch proces. Een operator ziet niet alleen dat een installatie draait, maar ook hoe het proces zich ontwikkelt. Verandert een druk onverwacht? Loopt een temperatuur langzaam op? Komt dezelfde storing regelmatig terug?
SCADA wordt onder andere gebruikt voor:
- het monitoren van processen;
- het visualiseren van procesinformatie;
- het signaleren en beheren van alarmen;
- het bekijken van actuele en historische gegevens;
- het analyseren van trends;
- en, afhankelijk van de installatie, het bedienen van processen.
Dat maakt SCADA interessant voor zowel de dagelijkse operatie als voor engineers die installaties onderhouden, analyseren of verbeteren.
Wat is het verschil tussen SCADA, PLC en HMI?
PLC, HMI en SCADA werken vaak samen, maar hebben ieder een andere rol.
Een PLC voert de directe besturingslogica uit. Denk aan het starten van een pomp wanneer een bepaald niveau wordt bereikt of het stoppen van een machine wanneer een beveiliging wordt geactiveerd.
Een HMI, oftewel Human Machine Interface, is de interface waarmee een operator een machine of proces kan bekijken en bedienen.
SCADA werkt op een breder niveau. Het brengt informatie uit verschillende onderdelen van een proces samen en maakt het mogelijk om installaties centraal te bewaken, gegevens op te slaan en trends en alarmen te volgen.
Kort gezegd: de PLC bestuurt, de HMI vormt de interface en SCADA geeft overzicht over het grotere proces.
In moderne automatiseringsoplossingen kunnen HMI- en SCADA-functionaliteiten overigens binnen hetzelfde softwareplatform worden gecombineerd.
Wil je verder de techniek in? Lees dan ook Wat is het verschil tussen PLC en SCADA? Daar gaan we specifiek in op de samenwerking tussen beide systemen.
Wat is het verschil tussen SCADA en DCS?
Binnen procesautomatisering kom je naast SCADA ook regelmatig een DCS tegen. DCS staat voor Distributed Control System.
Een DCS is een geïntegreerde besturingsarchitectuur die veel wordt toegepast bij complexe en vaak continue industriële processen. SCADA legt juist veel nadruk op supervisie, visualisatie en het verzamelen van gegevens.
De grens is niet altijd zwart-wit. Moderne SCADA- en DCS-systemen overlappen steeds meer in functionaliteit. Welke oplossing wordt gekozen, hangt af van het proces, de schaal, beschikbaarheidseisen en bestaande automatiseringsarchitectuur.
Wil je daar meer over weten? Lees dan SCADA vs. DCS: wat is het verschil en wanneer kies je welke oplossing?
Waar wordt SCADA gebruikt?
SCADA wordt gebruikt in technische omgevingen waar veel procesinformatie samenkomt en centraal inzicht nodig is.
Denk bijvoorbeeld aan:
- productieomgevingen;
- machinebouw;
- procesindustrie;
- voedingsmiddelenindustrie;
- energie;
- water en afvalwater;
- infrastructuur.
Binnen een productiebedrijf kan SCADA informatie uit meerdere machines en installaties samenbrengen. Bij water- of energie-infrastructuur kan het juist gaan om installaties die geografisch ver uit elkaar liggen en centraal worden bewaakt.
De toepassing verschilt, maar het doel blijft hetzelfde: informatie uit het fysieke proces vertalen naar bruikbaar inzicht.
Welke engineers werken met SCADA?
SCADA hoort niet bij één specifieke functietitel. Verschillende engineers kunnen ermee werken.
Een Software Engineer kan PLC-software ontwikkelen en daarnaast werken aan HMI- of SCADA-visualisaties, communicatie, alarmen en testen.
Een PLC Engineer richt zich vooral op de besturingssoftware, omdat gegevens vanuit de PLC vaak beschikbaar worden gemaakt voor visualisatie en SCADA, is kennis van die koppeling belangrijk.
Een Automation Engineer kijkt doorgaans breder naar de automatisering van een installatie. SCADA kan daardoor één onderdeel zijn naast PLC’s, HMI’s, netwerken en andere technische systemen.
Ook een Commissioning Engineer kan met SCADA werken wanneer het systeem onderdeel is van een installatie die wordt getest en in bedrijf gesteld.
Bij functies als Control Engineer verschilt de inhoud per organisatie. Kijk daarom niet alleen naar de functietitel, maar vooral naar de techniek, projecten en verantwoordelijkheden die erachter zitten.
Welke kennis heb je nodig om met SCADA te werken?
Wie met SCADA wil werken, heeft baat bij een brede basis in industriële automatisering.
Kennis van PLC-besturingen helpt je begrijpen hoe signalen uit een installatie worden verwerkt. Daarnaast is kennis van industriële communicatie en netwerken relevant, omdat verschillende systemen gegevens met elkaar moeten kunnen uitwisselen.
Ook onderwerpen als HMI, alarmmanagement, dataregistratie en gebruikersrechten spelen een rol.
Daarnaast wordt OT-cybersecurity steeds belangrijker. SCADA-systemen kunnen onderdeel zijn van verbonden industriële netwerken. Dat betekent dat niet alleen functionaliteit en beschikbaarheid aandacht vragen, maar ook de beveiliging van systemen en verbindingen.
Welke kennis het belangrijkst is, hangt uiteindelijk af van de installatie en sector waarin je werkt.
Veelgestelde vragen over SCADA
Is SCADA software of hardware?
SCADA wordt vaak als software aangeduid, maar een volledig SCADA-systeem bestaat uit meerdere onderdelen. Denk aan software, servers of clients, communicatie-infrastructuur en gekoppelde controllers en veldapparatuur.
Is HMI hetzelfde als SCADA?
Nee. Een HMI is de interface waarmee een gebruiker een machine of proces kan bekijken en bedienen. SCADA omvat doorgaans meer functies rondom centrale bewaking, dataverzameling, alarmen en historische informatie. Moderne software kan beide functies wel combineren.
Kan SCADA zonder PLC werken?
Ja. Een SCADA-systeem hoeft niet altijd met een PLC te communiceren. Ook RTU’s en andere controllers of apparaten kunnen gegevens leveren.
Wat doet een SCADA Engineer?
Een SCADA Engineer werkt aan het ontwerpen, configureren, integreren, testen of onderhouden van SCADA-systemen. De exacte werkzaamheden verschillen per organisatie. Vergelijkbare werkzaamheden kunnen ook vallen onder functies als Software Engineer, PLC Engineer of Automation Engineer.
Jouw toekomst als vertrekpunt
Kennis van SCADA vertelt iets over wat je kunt, maar voor je volgende stap is vooral interessant wat je ermee wilt doen.
Wil je verder de software in? Wil je complete automatiseringssystemen overzien? Of werk je liever dicht op commissioning, procesautomatisering of infrastructuur?
Bij Comaen beginnen we daar. Niet je cv als beginpunt, maar jouw toekomst als vertrekpunt. We kijken naar de techniek waarin jij wilt groeien, het soort projecten dat bij je past en de verantwoordelijkheid die je wilt nemen.
Werk je met PLC, HMI, SCADA of andere systemen binnen de industriële automatisering? Bekijk onze vacatures binnen Industriële Automatisering en ontdek welke volgende stap past bij jouw ambitie. Nog niet zeker welke richting bij je past? Doe de test en ontdek wat aansluit bij jouw toekomst.
